Czas pracy kierowców: Kompleksowy przewodnik po przepisach i praktykach

Czas pracy kierowców - definicja

Definicja czasu pracy kierowców zawodowych jest określona w art. 6. ustawy o czasie pracy kierowców, który stanowi, że "czasem pracy kierowcy jest czas od rozpoczęcia do zakończenia pracy, która obejmuje wszystkie czynności związane z wykonywaniem przewozu drogowego".

Ponadto, w tym samym artykule czytamy, że czasem pracy kierowcy "...jest również czas poza przyjętym rozkładem czasu pracy, w którym kierowca pozostaje na stanowisku pracy kierowcy w gotowości do wykonywania pracy, w szczególności podczas oczekiwania na załadunek lub rozładunek, których przewidywany czas trwania nie jest znany kierowcy przed wyjazdem albo przed rozpoczęciem danego okresu".

Co więcej, kierowcy muszą uwzględnić także 15-minutową przerwę w czasie swojej pracy, jeżeli ich dobowy czas pracy wynosi co najmniej 6 godzin.

Wymiar czasu pracy kierowcy określa natomiast maksymalną ilość czasu, jaki kierowca może spędzić na wykonywaniu tych obowiązków w określonym czasie, np. w ciągu dnia, tygodnia czy dwóch tygodni.

Z kolei tydzień pracy kierowcy to określenie ujęte w unijnym rozporządzeniu opisywanym w dalszej części artykułu, które odnosi się do okresu między 00:00 w poniedziałek do 23:59 w niedzielę.

Czas pracy kierowców - podstawa prawna

Głównymi aktami regulującymi czas pracy kierowców są:

1. Ustawa o czasie pracy kierowców - wdraża ona w Polsce przepisy ujęte w europejskim rozporządzeniu;
2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 561/2006 - regulujące czas pracy i odpoczynku kierowców. Stosowane w sytuacji, kiedy przewóz wykonywany jest na terytorium Wspólnoty, lub pomiędzy terytorium Wspólnoty, Szwajcarii i państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego;
3. Przepisy konwencji AETR - w sytuacji, kiedy przewóz wykonywany jest poza terytorium krajów członkowskich UE, krajów EOG oraz krajów, które podpisały konwencję;
4. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie czasu pracy kierowców - rozporządzenie, które określa m.in. jak prowadzić ewidencję czas pracy kierowcy.
5. Pakiet Mobilności - zbiór zmian regulujących europejski transport drogowy od 2020 roku, które są stopniowo wprowadzane.

Jakie czynności wliczają się do czasu pracy kierowców pojazdów?

Kierowcy zawodowi w swoim czasie pracy muszą uwzględnić czynności określone w ustawie o czasie pracy kierowców, do których zaliczają się:

• Prowadzenie pojazdu; 
• Załadowywanie i rozładowywanie oraz nadzór nad załadunkiem i wyładunkiem;
• Nadzór oraz pomoc osobom wsiadającym i wysiadającym; 
• Czynności spedycyjne; 
• Obsługę codzienną pojazdów i przyczep; 
• Inne prace podejmowane w celu wykonania zadania służbowego lub zapewnienia bezpieczeństwa osób, pojazdu i rzeczy; 
• Niezbędne formalności administracyjne; 
• Utrzymanie pojazdu w czystości;
• Pozostawanie poza godzinami pracy (poza przyjętym rozkładem czasu pracy) w gotowości do wykonywania pracy, w szczególności podczas oczekiwania na załadunek lub rozładunek, których przewidywany czas trwania nie był znany kierowcy.

Wszystkie te czynności mają bezpośredni wpływ na sposób rozliczania czasu pracy kierowców oraz ustalanie należnego wynagrodzenia

Czynności niewliczające się do czasu pracy kierowcy

Istnieją także czynności, które nie wliczają się w czas pracy kierowcy. Do tych należą:

• Nieusprawiedliwione postoje w czasie prowadzenia pojazdu;
• Czynności wykonywane podczas odpoczynku;
• Przerw wynikających ze stosowanie przerywanego czasu pracy;
• Czas dyżuru kierowcy, podczas którego nie wykonuje on pracy.

Jakie pojazdy nie podlegają pod przepisy dotyczące przestrzegania czasu pracy kierowców?

Pod opisane w tym artykule przepisom czasu pracy nie podlegają pojazdy z dopuszczalną masą poniżej 3,5 tony oraz te, których konstrukcja uniemożliwia przewóz więcej niż 9 osób.

Ponadto, istnieją pewne wyjątki dotyczące pojazdów niewpisujących się w ww. kryteria, kiedy to kierowca nie musi korzystać z tachografu. Ich dokładny wykaz jest określony w art. 3. oraz art. 13. Rozporządzenia 561/2006, a ich przykładami są:

• Pojazdy używane do przewozu osób w ramach przewozów regularnych, których trasa nie przekracza 50 km;
• Pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 7,5 tony używanymi do przewozu materiałów, sprzętu lub urządzeń do użytku kierowcy w trakcie pracy, lub dostawy rzeczy wyprodukowanych metodami rzemieślniczymi, wyłącznie w promieniu 100 km od  bazy przedsiębiorstwa oraz pod warunkiem że prowadzenie takich pojazdów nie stanowi głównego zajęcia kierowcy, a transport nie ma charakteru zarobkowego;
• Pojazdy o dopuszczalnej maksymalnej prędkości nie przekraczającej 40 km/h;
• Pojazdy medyczne, wojskowe, zabytkowe, czy specjalistyczne.

Rozkład i podział czasu pracy kierowców

W celu zapewnienia bezpieczeństwa na drogach oraz ochrony zdrowia kierowców istotne jest zrozumienie rozkładu czasu pracy oraz podziału czasu pracy w transporcie drogowym. W tym rozdziale omówimy, jak regulowany jest dobowy, tygodniowy i dwutygodniowy czas pracy kierowców, oraz jakie są normy dotyczące tych okresów.

Należy jednak zaznaczyć, że opisywane poniżej wymagania dotyczą pracy jednego kierowcy. Praca kierowcy w podwójnej obsadzie podlega pod nieco inne wymogi.

Dobowy czas pracy kierowcy: jak jest regulowany?

Dobowy czas pracy kierowcy to czas, jaki kierowca może spędzić na wykonywaniu obowiązków zawodowych w ciągu jednego dnia, czyli 24 godzin. Regulacja czasu pracy w tym zakresie stanowi, że kierowca może pracować maksymalnie 9 godzin dziennie, z możliwością wydłużenia czasu jazdy do 10 godzin jednak nie więcej niż dwukrotnie w ciągu tygodnia. Warto tutaj podkreślić, że wspomniane 9 lub 10 godzin odnosi się do czasu wykonywania pracy. Oprócz nich należy także uwzględnić wymagane przerwy w pracy.

13 i 15-godzinny czas pracy kierowcy

W określonych warunkach dzienny czas pracy kierowcy może wynieść nawet 13 lub 15 godzin. Te sytuacje wiążą się z planowanymi odpoczynkami:

• 13 godzin aktywności - gdy kierowca planuje 11-godzinny regularny odpoczynek dobowy;
• 15 godzin aktywności - gdy kierowca korzysta ze skróconego 9-godzinnego odpoczynku (maks. 3 razy między kolejnymi tygodniowymi odpoczynkami).

W obu przypadkach nadal obowiązuje limit 60 godzin pracy w skali tygodnia. Szczegółowe zasady, przykłady i obliczenia znajdziesz w dedykowanym artykule: Dzienny czas pracy kierowcy na 13 i 15 godzin

Tygodniowy czas jazdy kierowcy oraz maksymalny czas pracy: jakie są normy?

W przypadku tygodniowego czasu pracy kierowcy, przepisy określają normy czasu pracy wynoszące maksymalnie 56 godzin w ciągu jednego tygodnia. Warto zwrócić uwagę, że w ciągu dwóch kolejnych tygodni łączny czas pracy kierowcy nie może przekroczyć 90 godzin. W praktyce oznacza to, że jeśli kierowca pracuje 56 godzin w pierwszym tygodniu, w drugim tygodniu może pracować maksymalnie 34 godziny.

Podkreślmy, że wspomniany wyżej 56-godzinny limit dotyczy czasu jazdy kierowcy. Jednak maksymalny limit czasu pracy w skali tygodnia wynosi 60 godzin.

Dwutygodniowy czas jazdy kierowcy - jak jest rozliczany?

Czas pracy dwutygodniowy kierowcy jest rozliczany na podstawie sumy czasu pracy w dwóch kolejnych tygodniach. Jak wspomniano wcześniej, łączny czas jazdy w ciągu dwóch tygodni nie może przekroczyć 90 godzin.

W praktyce rozliczanie czasu pracy kierowców odbywa się za pomocą tachografu, który rejestruje czas pracy kierowców, a także przysługujące im przerwy i odpoczynek. Prawidłowe monitorowanie czasu pracy kierowców jest kluczowe nie tylko z punktu widzenia przepisów, ale również bezpieczeństwa i efektywności przewozów drogowych.

W tym miejscu zachęcamy do zapoznania się z naszym artykułem: Tygodniowy czas pracy kierowcy i dwutygodniowy czas pracy kierowcy zawodowego

Czas pracy kierowcy - Praca w porze nocnej

Praca w porze nocnej jest zdefiniowana w ustawie o czasie pracy kierowców — jest to okres 4 godzin pomiędzy 00:00 a 7:00. W sytuacji, kiedy kierowca podczas swojego czasu pracy wykonuje obowiązki nawet przez 1 minutę w ww. przedziale czasowym, jego maksymalny dopuszczalny czas pracy w tym dniu to 10 godzin.

Jeżeli czas pracy kierowcy obejmuje wykonywanie pracy w porze nocnej, wówczas przysługuje mu dodatek do wynagrodzenia w wysokości 20% stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia.

Rozkład czasu pracy - Godziny nadliczbowe

Jeżeli pracodawca opisał temat nadgodzin w regulaminie, umowie o pracę lub innych dokumentach i jego potrzeby ich wymagają, kierowcy mają możliwość pracy w godzinach nadliczbowych.

Należy pamiętać o limitach godzin nadliczbowych:

● Kodeks Pracy stanowi o 150 możliwych godzinach nadliczbowych oraz opcji zwiększenia ich do 260;

● 416 godzin przy stuprocentowej frekwencji, według Państwowej Inspekcji Pracy (PIP);

● 376-384 godziny według Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.

Za pracę w ramach godzin nadliczbowych kierowcy przysługuje 50% lub 100% dodatek do wynagrodzenia. Szczegóły rozliczania nadgodzin znajdziesz w artykule: Jak rozliczyć nadgodziny kierowcy?

Kontrola czasu pracy kierowców

W celu zapewnienia bezpieczeństwa na drogach oraz ochrony zdrowia kierowców niezwykle ważne jest kontrolowanie czasu pracy oraz przestrzeganie przepisów dotyczących czasu pracy.

Jak kontrolować czas pracy kierowców?

Aby kontrolować czas pracy kierowców, należy stosować się do kilku podstawowych zasad:

1. Wprowadzić system ewidencji czasu pracy,
2. Regularnie przeprowadzać kontrole wewnętrzne,
3. Zainwestować w szkolenia dla kierowców.

Tachograf cyfrowy i jego rola w monitorowaniu czasu pracy kierowcy

Tachograf jest niezbędnym narzędziem w monitorowaniu czasu pracy kierowców. Urządzenie to rejestruje czas pracy kierowców, prędkość, dystans oraz inne dane dotyczące jazdy. W transporcie drogowym funkcjonują trzy rodzaje tachografów:

• Tachograf analogowy - starszy typ urządzenia, rejestrujący dane na tarczach (wykresówkach). Stosowany w pojazdach zarejestrowanych przed 1 maja 2006 r.;
• Tachograf cyfrowy - zapisuje dane elektronicznie na karcie kierowcy. Obowiązkowy w pojazdach zarejestrowanych po 1 maja 2006 r.;
• Tachograf inteligentny II generacji (Smart Tachograph 2) - najnowsza wersja wprowadzona na mocy Pakietu Mobilności. Wyposażony w moduł GNSS, komunikację DSRC i automatyczne rejestrowanie przekroczeń granic. Obowiązkowy w nowych pojazdach od 21 sierpnia 2023 r.

Tachograf umożliwia również kontrolowanie czasu pracy przez organy kontrolne, takie jak Inspekcja Transportu Drogowego (ITD) podlegająca Głównemu Inspektoratowi Transportu Drogowego (GITD), co może przyczynić się do wykrycia i eliminacji nieprawidłowości.

W tym miejscu zachęcamy do zapoznania się z naszym artykułem: Co oznaczają symbole na tachografie cyfrowym?

Kto musi prowadzić ewidencję czasu pracy kierowcy?

Aktywność kierowcy ewidencjonowana za pomocą tachografu jest przesyłana do pracodawcy, który ma obowiązek prowadzenia ewidencji czasu pracy. Na jej podstawie obliczane jest wynagrodzenie kierowcy, uwzględniając przy tym dyżury, przepracowaną liczbę nadgodzin czy też pracę w porze nocnej.

Ewidencja czasu pracy stanowi również podstawę do prawidłowego naliczania składek na Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) - w tym składek emerytalnych, rentowych i chorobowych. Nieprawidłowa ewidencja może skutkować błędami w rozliczeniach z ZUS i konsekwencjami finansowymi dla pracodawcy.

Ewidencja musi być prowadzona przez okres 10 lat, licząc od momentu jej utworzenia, a także udostępniona kierowcy na jego wniosek lub organom upoważnionym do kontroli.

Przerwy w pracy kierowców i odpoczynek podczas wykonywania obowiązków

Przerwy w czasie pracy kierowców mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa na drogach oraz ochrony zdrowia kierowców. Przerwy pozwalają na regenerację organizmu, zmniejszenie stresu oraz utrzymanie odpowiedniego poziomu koncentracji podczas jazdy.

Kluczowe zasady przerw i odpoczynków

• Przerwa po 4,5 h jazdy: co najmniej 45 minut (możliwy podział na 15 + 30 minut);
• Odpoczynek dobowy: minimum 11 godzin (skrócony do 9h - maks. 3 razy w tygodniu);
• Odpoczynek tygodniowy: minimum 45 godzin (skrócony do 24h z rekompensatą przed końcem 3. tygodnia);
• Odpoczynek w pojeździe: dobowy tak (jeśli pojazd ma miejsce do spania), tygodniowy regularny (45h) - nie.

Szczegółowe zasady, przykłady podziału przerw i rekompensaty odpoczynków znajdziesz w dedykowanym artykule: Przerwy w czasie pracy i odpoczynek kierowcy — co musisz wiedzieć?

Więcej o rekompensacie za skrócony odpoczynek tygodniowy: Rekompensata za skrócony odpoczynek tygodniowy kierowcy

Kary za nieprzestrzeganie przepisów czasu pracy kierowców

W przypadku przekroczenia czasu pracy zawodowi kierowcy mogą otrzymać mandat, grzywnę, punkty karne lub nawet stracić uprawnienia do wykonywania zawodu kierowcy. Kary naliczane są za każde wykroczenie i sumują się.

Przykładowe kary za przekroczenie czasu pracy

• Dziennie: od 50 PLN (15-60 min) do 550 PLN (powyżej 13,5h bez odpoczynku);
• Tygodniowo: od 150 PLN (30 min–4h) do 550 PLN (14h+);
• Dwutygodniowo: od 250 PLN (do 10h) do 700 PLN (powyżej 22,5h);
• Brak przerwy: od 50 PLN (15-60 min) do 100 PLN za każdą rozpoczętą godzinę;
• Skrócony odpoczynek: od 50 PLN (<1h) do 100 PLN za każdą kolejną godzinę.

Pełny taryfikator mandatów z podziałem na rodzaje naruszeń znajdziesz w artykule: Taryfikator mandatów 2026 i kary administracyjne w transporcie drogowym

Jakie organy mogą kontrolować czas pracy kierowców zawodowych?

W Polsce uprawnienia do kontroli czasu pracy kierowców zawodowych, a także nakładania mandatów mają:

• Policja;
• Inspekcja Transportu Drogowego - podlegająca Głównemu Inspektoratowi Transportu Drogowego (GITD);
• Państwowa Inspekcja Pracy;
• Służba Celna;
• Służba Graniczna.

Wydłużony czas jazdy - Kiedy kierowcy mogą przekroczyć czas pracy?

Istnieją sytuacje, w których kierowcy mają prawo przekroczyć czas pracy o nawet 1 lub 2 godziny:

• Sytuacje wymagające zapewnienia bezpieczeństwa ludziom i towarom;
• Uniknięcie poważnego zagrożenia dla ruchu drogowego;
• Brak miejsc parkingowych umożliwiających postój;
• Zdarzenia drogowe, np. wypadek;
• Pogorszenie warunków pogodowych;
• Usterki pojazdu.

Zgodnie z art. 12 Rozporządzenia 561/2006, kierowca może wydłużyć czas pracy o 1 godzinę zjeżdżając do bazy lub na tygodniowy odpoczynek, lub o 2 godziny - jeżeli wcześniej zarządzi 30-minutową przerwę.

Każde wydłużenie kierowca musi uzasadnić i udokumentować wydrukiem z tachografu, a przedłużony czas jazdy należy zrekompensować dodatkowym odpoczynkiem.

Sprawdź także: Przekroczenie czasu pracy kierowcy – co zrobić, aby uniknąć kar?

Czas pracy kierowców samozatrudnionych: jakie są zasady?

Czas pracy kierowców samozatrudnionych również podlega przepisom dotyczącym czasu pracy. Kierowcy samozatrudnieni muszą przestrzegać tych samych zasad czasu pracy co kierowcy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę.

Oznacza to, że muszą stosować się do przepisów dotyczących przerw, odpoczynku dobowego i tygodniowego oraz ograniczeń pracy w porze nocnej. Odpowiedzialność za przestrzeganie przepisów spoczywa wyłącznie na nich samych.

Potrzebujesz rozliczać czas pracy kierowców? Chętnie pomożemy!

Rozliczanie czasu pracy kierowców może okazać się skomplikowanym procesem. Jednak w takiej sytuacji zawsze możesz zdać się na pomoc specjalistów! Jeżeli potrzebujesz wsparcia w tym zakresie, chętnie pomożemy. Skontaktuj się z nami i ustal szczegóły współpracy z naszym doradcą!