Przekroczenie czasu pracy kierowcy to naruszenie limitów z ustawy o czasie pracy kierowców, do których wlicza się jazda, załadunek i rozładunek, obsługa pojazdu i inne czynności przy przewozie. Od przekroczenia czasu jazdy z rozporządzenia 561/2006 różni się podstawą i karą: za czas pracy karę administracyjną płaci przewoźnik (od 50 zł przy przekroczeniu 48 godzin tygodniowo o mniej niż 2 godziny), a za czas jazdy mandat może dostać także kierowca (50 zł do 1 godziny ponad dzienny limit).
Czego dowiesz się w tym artykule
W tym artykule opisane są:
- Różnica między przekroczeniem czasu pracy a przekroczeniem czasu jazdy
- Normy czasowe obowiązujące kierowców zgodnie z przepisami UE
- Odstępstwa od limitów czasu jazdy z art. 12 rozporządzenia 561/2006
- Zawartość wydruku z tachografu jako dowód przekroczenia
- Mandaty dla kierowcy i kary administracyjne dla przewoźnika
- Działania dla firmy i kierowcy, aby uniknąć kary
- Najczęściej zadawane pytania o przekroczenie czasu pracy
Spis Treści
- Przekroczenie czasu pracy kierowcy a przekroczenie czasu jazdy
- Jakie są normy czasu pracy kierowcy?
- Wyjątkowe okoliczności, kiedy przekroczenie maksymalnego czasu pracy kierowcy jest dopuszczalne
- Wydruk z tachografu cyfrowego
- Mandat za przekroczenie czasu pracy kierowcy
- Jak uniknąć kary za przekroczenie czasu pracy kierowcy?
- Podsumowanie
- Przekroczenie czasu pracy kierowcy - najczęściej zadawane pytania
Przekroczenie czasu pracy kierowcy a przekroczenie czasu jazdy
Na wstępie podkreślmy, że przekroczenie czasu pracy kierowcy i przekroczenie czasu jazdy kierowcy to dwa różne pojęcia. Czas jazdy to termin, który odnosi się do czasu, który kierowca poświęcił na prowadzenie pojazdu. Natomiast czas pracy kierowcy dotyczy okresu, w którym oprócz prowadzenia pojazdu kierowca przygotowywał go również do drogi, czy też dokonywał załadunku i/lub rozładunku.
Jakie są normy czasu pracy kierowcy?
Normy czasu pracy kierowcy określa ustawa o czasie pracy kierowców. Normy czasu jazdy reguluje Rozporządzenie (WE) nr 561/2006. To dwa odrębne limity i każdy z nich może zostać przekroczony niezależnie od drugiego.
Czas pracy kierowcy (ustawa o czasie pracy kierowców):
- maksymalnie 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, w okresie rozliczeniowym do 4 miesięcy;
- w systemie równoważnym możliwe jest wydłużenie dobowego wymiaru do 12 godzin;
- łącznie z nadgodzinami tygodniowy czas pracy nie może przekroczyć przeciętnie 48 godzin, a w pojedynczym tygodniu 60 godzin.
Czas jazdy kierowcy (Rozporządzenie 561/2006):
- maksymalnie 9 godzin dziennie, z możliwością wydłużenia do 10 godzin dwa razy w tygodniu;
- maksymalnie 56 godzin w tygodniu i 90 godzin w ciągu dwóch kolejnych tygodni.
Przy przewozach do państw spoza UE, które są stronami umowy AETR (np. Ukraina, Turcja), stosuje się Konwencję AETR, której limity tygodniowe i dwutygodniowe są zbieżne z rozporządzeniem.
Wyjątkowe okoliczności, kiedy przekroczenie maksymalnego czasu pracy kierowcy jest dopuszczalne
Choć potocznie mówi się o przekroczeniu czasu pracy, odstępstwa z art. 12 rozporządzenia 561/2006 dotyczą czasu jazdy i odpoczynków, a nie tygodniowego wymiaru czasu pracy z ustawy. Pod warunkiem, że nie zagraża to bezpieczeństwu drogowemu, kierowca może przekroczyć limity w trzech sytuacjach:
- dojazd do odpowiedniego miejsca postoju - w zakresie niezbędnym do zapewnienia bezpieczeństwa osób, pojazdu lub ładunku, np. gdy po upływie limitu nie ma gdzie bezpiecznie się zatrzymać;
- dojazd do bazy pracodawcy lub do domu na tygodniowy odpoczynek w wyjątkowych okolicznościach - dzienny i tygodniowy czas jazdy można wydłużyć o maksymalnie 1 godzinę;
- ten sam dojazd na regularny tygodniowy odpoczynek - wydłużenie o maksymalnie 2 godziny, jeśli bezpośrednio przed dodatkowym prowadzeniem kierowca zrobi nieprzerwaną 30-minutową przerwę.
Rodzaj i przyczynę odstępstwa kierowca wpisuje ręcznie na wydruku z tachografu, na wykresówce lub w harmonogramie pracy, najpóźniej po dotarciu do miejsca postoju. Każde wydłużenie trzeba zrekompensować równoważnym odpoczynkiem, wykorzystanym łącznie z dowolnym okresem odpoczynku, do końca trzeciego tygodnia po tygodniu, w którym doszło do odstępstwa. Przepis dotyczy sytuacji nieprzewidzianych i nie może zastępować planowania trasy. Brak adnotacji oznacza ryzyko kary za naruszenia czasu pracy kierowców.
Nagminne przekraczanie czasu pracy
Przy nagminnym przekraczaniu limitów przewoźnik musi liczyć się nie tylko z karami finansowymi, o których piszemy w dalszej części artykułu, ale też z częstszymi kontrolami Inspekcji Transportu Drogowego, postępowaniem administracyjnym w sprawie dobrej reputacji, a w skrajnym przypadku z cofnięciem uprawnień do wykonywania przewozów. Postępowanie przed GITD zwykle zaczyna się od analizy danych z tachografu i wezwania do złożenia wyjaśnień, a przedsiębiorca może w nim działać przez pełnomocnika, np. korzystając z usługi reprezentacji przed GITD.
Wydruk z tachografu cyfrowego
Wydruk z tachografu cyfrowego to podstawowa dokumentacja dotycząca czasu pracy kierowcy, która służy jako dowód w przypadku kontroli drogowej lub podejrzenia przekroczenia dopuszczalnych norm czasowych. Zawiera on takie informacje, jak:
- Czas rozpoczęcia i zakończenia jazdy,
- Liczbę przejechanych kilometrów,
- Okresy odpoczynku i przerw,
- Ewentualne przekroczenia czasu jazdy lub pracy.
Jeżeli z wydruku z tachografu można wyczytać, że nastąpiło przekroczenie dopuszczalnego czasu pracy kierowcy, wówczas konsekwencją takich działań może okazać się mandat za przekroczenie czasu pracy.
Mandat za przekroczenie czasu pracy kierowcy
Kary za przekroczenie czasu pracy i czasu jazdy określa ustawa o transporcie drogowym. To, ile się płaci, zależy od tego, kto odpowiada za naruszenie: kierowca dostaje mandat według załącznika nr 1, a przewoźnik karę administracyjną według załącznika nr 3. Tolerancja 15 minut nie dotyczy wszystkich naruszeń - kierowca za przekroczenie dziennego czasu jazdy płaci 50 zł już przy przekroczeniu do 1 godziny i 100 zł za każdą kolejną rozpoczętą godzinę.
Za przekroczenie czasu pracy z ustawy o czasie pracy kierowców karę płaci przewoźnik. Gdy kierowca przekroczy 48 godzin tygodniowo, a przedłużenie do 60 godzin nie było dozwolone, kara zaczyna się od 50 zł (przekroczenie o mniej niż 2 godziny) i rośnie do 350 zł za każdą rozpoczętą godzinę od 12 godzin ponad limit. Najwyższa stawka za dzienną jazdę, 550 zł za każdą rozpoczętą godzinę od 13 godzin i 30 minut (od 15 godzin, gdy wydłużenie jazdy do 10 godzin było dozwolone), grozi przewoźnikowi, gdy kierowca nie miał przerwy ani odpoczynku trwającego co najmniej 4 godziny i 30 minut.
Ryzyko kar ograniczają bieżąca kontrola danych z tachografów i poprawnie prowadzona ewidencja. W firmach z pojazdami powyżej 3,5 t obejmuje to również rozliczanie kierowców ciężarówek.
Ile wynosi kara za jazdę dłużej niż 4,5 godziny bez wymaganej przerwy?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami kierowca powinien zrobić co najmniej 45-minutową przerwę po maksymalnie 4 godzinach i 30 minutach prowadzenia pojazdu. Przekroczenie tego limitu o ponad 15 minut do 30 minut wiąże się z mandatem w wysokości 50 zł. Natomiast za każde następne rozpoczęte 30 minut przekroczenia kara wzrasta o kolejne 100 zł.
Sprawdź także: Taryfikator mandatów 2026 i kary administracyjne w transporcie drogowym
Kto może wystawiać mandaty za czas pracy?
W Polsce za kontrolę czasu pracy kierowców odpowiadają instytucje, które mogą również wystawiać mandaty za przekroczenie czasu pracy, a są to:
- Policja;
- Straż Graniczna,
- Krajowa Administracja Skarbowa (Służba Celno-Skarbowa);
Jak uniknąć kary za przekroczenie czasu pracy kierowcy?
Chcąc uniknąć kar za przekroczenie czasu pracy kierowcy, istotne jest wdrożenie kilku działań, pozwalających łatwiej zorganizować i rozplanować trasę. Do nich należą m.in.:
- Dokładne planowanie tras i harmonogramów, co pozwoli zminimalizować ryzyko potencjalnych opóźnień, a także np. korki, czy zoptymalizować czas załadunku rozładunku i odpoczynków;
- Szkolenia i budowanie świadomości kierowców, dzięki czemu kierowcy będą zaznajomieni z bieżącymi przepisami dotyczącymi czasu pracy, a także obowiązkami dotyczącymi jego ewidencjonowania;
- Regularne pobieranie danych - z karty kierowcy co najmniej co 28 dni, a z tachografu co najmniej co 90 dni. W kontroli drogowej kierowca okazuje zapisy z bieżącego dnia i 56 poprzednich dni;
- Dokumentowanie wyjątkowych sytuacji, które jest podstawą uniknięcia mandatów, w sytuacjach, kiedy przekroczenie dopuszczalnego czasu jazdy jest dozwolone.
Podsumowanie
Przekroczenie dopuszczalnego czasu pracy kierowcy to poważne naruszenie przepisów, które może wiązać się z konsekwencjami finansowymi, administracyjnymi, a w skrajnych przypadkach także z utratą reputacji firmy przewozowej. Gdy naruszenia ujawni inspektor pracy, pracodawca może działać przez pełnomocnika - reprezentacja przed PIP obejmuje każdy etap kontroli.
Potrzebujesz wsparcia w profesjonalnym rozliczaniu czasu pracy kierowców? Evotax oferuje kompleksową obsługę kadrowo-płacową dla firm transportowych - od ewidencji czasu pracy, przez kontrolę tachografów, po przygotowanie do kontroli ITD.
Przekroczenie czasu pracy kierowcy - najczęściej zadawane pytania
Poniżej zebraliśmy najczęściej zadawane pytania dotyczące przekroczenia czasu pracy kierowcy. Jeżeli brakuje wśród nich nurtującego Cię pytania, skontaktuj się z nami, a nasi specjaliści chętnie udzielą odpowiedzi!
Za przekroczenie tygodniowego czasu pracy z ustawy o czasie pracy kierowców karę administracyjną płaci przewoźnik - od 50 zł przy przekroczeniu 48 godzin o mniej niż 2 godziny do 350 zł za każdą rozpoczętą godzinę od 12 godzin ponad limit. Za przekroczenie dziennego czasu jazdy kierowca dostaje mandat 50 zł do 1 godziny i 100 zł za każdą kolejną rozpoczętą godzinę, a przewoźnik karę od 50 zł do 550 zł za każdą rozpoczętą godzinę. Pełne stawki zawiera taryfikator w załącznikach do ustawy o transporcie drogowym.
To zależy od rodzaju naruszenia. Kierowca za przekroczenie dziennego czasu jazdy dostaje mandat 50 zł już przy przekroczeniu do 1 godziny - przepis nie przewiduje tu progu 15 minut. Próg 15 minut obowiązuje przy jeździe bez przerwy (mandat 50 zł za przekroczenie o ponad 15 do 30 minut) oraz w karze dla przewoźnika za dzienny czas jazdy, gdy kierowca dwa razy w tygodniu jechał już 10 godzin.
Czas pracy kierowców kontroluje Inspekcja Transportu Drogowego (ITD) podczas kontroli drogowych i w siedzibie przedsiębiorstwa. Uprawnienia kontrolne mają również Policja, Straż Graniczna, Krajowa Administracja Skarbowa (Służba Celno-Skarbowa) oraz Państwowa Inspekcja Pracy (PIP).
Odstąpić od limitów czasu jazdy i odpoczynku pozwala art. 12 rozporządzenia 561/2006: gdy trzeba dojechać do odpowiedniego miejsca postoju, by zapewnić bezpieczeństwo osób, pojazdu lub ładunku, a w wyjątkowych okolicznościach także przy dojeździe do bazy lub domu na tygodniowy odpoczynek (do 1 godziny, a po 30-minutowej przerwie do 2 godzin). Przyczynę trzeba wpisać ręcznie na wydruku lub wykresówce, a wydłużenie zrekompensować odpoczynkiem do końca trzeciego tygodnia.
Tak, limity są praktycznie takie same. W przewozach do państw spoza UE, które są stronami umowy AETR (np. Ukraina, Turcja, Serbia), zamiast Rozporządzenia 561/2006 stosuje się Konwencję AETR na całej trasie, także na odcinku przebiegającym przez UE. Obowiązują te same podstawowe limity: maksymalnie 56 godzin jazdy tygodniowo i 90 godzin w ciągu dwóch kolejnych tygodni. Różnice dotyczą głównie szczegółów odpoczynków i zasad rejestracji danych.