Transport bilateralny – czym jest przewóz bilateralny i jakie zasady obowiązują po Pakiecie Mobilności?

Co to jest transport bilateralny?

Transport bilateralny to rodzaj międzynarodowego przewozu towarów lub osób realizowany między krajem siedziby przewoźnika a innym państwem. Taki przewóz bilateralny stanowi jeden z najczęściej spotykanych rodzajów transportu międzynarodowego. Bilateralny przewóz odbywa się na podstawie umów międzynarodowych, które określają zasady wykonywania przewozów oraz warunki dostępu firm transportowych do wzajemnych rynków.

Umowy bilateralne i podstawa prawna przewozów bilateralnych

Fundamentem prawnym transportu bilateralnego są umowy bilateralne funkcjonujące na zasadzie wzajemności. Oznacza to, że każda ze stron zobowiązuje się do zapewnienia przewoźnikom z kraju partnerskiego porównywalnych warunków realizacji przewozów na swoim terytorium. Umowy dwustronne regulują zasady wykonywania przewozów osób i rzeczy między państwami, w tranzycie przez ich terytoria oraz między jednym z umawiających się państw a państwem trzecim. To właśnie one stanowią podstawę prawną przewozów bilateralnych i wykonywania transportu międzynarodowego.

Transport międzynarodowy a transport bilateralny – zakres geograficzny przewozów

Przewóz bilateralny może odbywać się zarówno na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej, jak i państw trzecich, z którymi podpisano odpowiednie umowy. W przypadku Polski, jako członka UE, przewozy międzynarodowe oraz transport międzynarodowy towarów regulowane są głównie przez przepisy wspólnotowe. Natomiast wykonywanie transportu międzynarodowego do państw spoza UE opiera się na zawartych umowach bilateralnych.

Polska i umowy bilateralne z państwami trzecimi

Polska zawarła umowy dwustronne dotyczące międzynarodowego transportu drogowego z następującymi państwami trzecimi:

• Albania
• Armenia
• Białoruś
• Kraje byłej Jugosławii niebędące w UE;
• Irak
• Iran
• Jordania
• Kazachstan
• Kirgizja
• Macedonia
• Mołdawia
• Rosja
• Syria
• Tunezja
• Turcja
• Ukraina
• Uzbekistan

W wielu przypadkach wykonywanie przewozów międzynarodowych do tych krajów wymaga uzyskania zezwoleń bilateralnych. Rodzaje zezwoleń bilateralnych oraz zasady ich wydawania określają odpowiednie umowy międzynarodowe.

Sprawdź także: Jak zatrudnić kierowcę spoza UE?

Zasady przewozów bilateralnych – kiedy przewóz jest legalny?

Aby transport bilateralny miał charakter legalny, musi odbywać się na podstawie obustronnej umowy zawartej między krajami, których dotyczy konkretny przewóz. Umowy te zawierają szczegółowe regulacje dotyczące dostępu firm transportowych do rynku oraz precyzyjnie określają zakres działania przewoźników.

W praktyce transport bilateralny obejmuje przewóz towarów rozpoczynający się w kraju siedziby przewoźnika i kończący się w innym państwie lub realizowany w kierunku odwrotnym. Przykład przewozu bilateralnego stanowi sytuacja, gdy polska firma transportowa realizuje transport bilateralny z Polski do Niemiec albo wykonuje przewóz towaru z Niemiec do Polski. Pełne teksty umów dwustronnych zostały opublikowane w Monitorze Polskim i są dostępne na stronie internetowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Transport bilateralny – przykłady przewozów w praktyce

Zrozumienie, czym jest transport bilateralny w teorii, to jedno, jednak jego praktyczne zastosowanie w codziennych operacjach transportowych wymaga poznania konkretnych scenariuszy. Przewozy bilateralne realizowane są każdego dnia przez firmy wykonujące transport międzynarodowy, dlatego warto poznać najczęściej spotykane przykłady przewozu bilateralnego.

Przewóz dwustronny z jednym załadunkiem i rozładunkiem

Podstawowym scenariuszem jest przewóz towaru z Polski do Niemiec realizowany przez polskiego przewoźnika, gdzie następuje rozładunek towaru, a kierowca wraca do kraju bez dodatkowego ładunku. Takie rozwiązanie, mimo że nie zawsze jest optymalne ekonomicznie, stanowi klasyczny przewóz bilateralny i najprostszy przykład transportu dwustronnego.

Znacznie częściej przewoźnik wykonuje przewóz w obu kierunkach. Przykładowo polska firma transportowa może realizować eksport do Włoch, a następnie import materiałów produkcyjnych z Francji do Polski. W takim przypadku kierowca wykonujący transport realizuje przewóz towarów zarówno w relacji wyjazdowej, jak i powrotnej, a obie operacje zachowują charakter przewozu bilateralnego.

Operacje bilateralne z dodatkowymi załadunkami i rozładunkami

Pakiet Mobilności wprowadził nowe zasady dotyczące transportu bilateralnego oraz dodatkowych operacji wykonywanych podczas przewozu. Zgodnie z przepisami kierowca może wykonać jedną dodatkową czynność załadunku lub rozładunku w państwie tranzytowym bez utraty statusu przewozu bilateralnego. W praktyce może to oznaczać, że podczas trasy z Polski do Francji kierowca ładuje towar w Czechach, rozładowuje go w Niemczech, a następnie kontynuuje przewóz pierwotnego ładunku do Francji.

Przepisy Pakietu Mobilności przewidują również bardziej rozbudowane scenariusze. Jeżeli kierowca nie wykona dodatkowego załadunku podczas przejazdu do kraju docelowego, może podczas powrotu do Polski wykonać maksymalnie dwie dodatkowe operacje załadunku lub rozładunku. W praktyce po dostarczeniu towaru do Niemiec kierowca może załadować niemiecki towar do Polski, następnie pobrać dodatkowy ładunek w Austrii i rozładować go w Czechach, zachowując przy tym status przewozu bilateralnego.

Transport bilateralny a cross-trade – kiedy przewóz nadal pozostaje bilateralny?

Transport bilateralny może obejmować również wybrane operacje typu transport cross-trade. Od 21 sierpnia 2023 roku wykonywanie takich przewozów wymaga jednak wykorzystania tachografu inteligentnego drugiej generacji G2V2. Po rozładunku w Niemczech kierowca może załadować towar w Berlinie i dostarczyć go do Paryża, a następnie pobrać kolejny ładunek we Francji z przeznaczeniem na Słowację.

Warto podkreślić, że przewozy typu cross nie zawsze powodują utratę statusu przewozu bilateralnego. Jeżeli dodatkowe operacje mieszczą się w granicach określonych przez Pakiet Mobilności, realizujący przewóz bilateralny przewoźnik nadal korzysta z zasad przewidzianych dla transportu dwustronnego.

Kabotaż a transport bilateralny – najważniejsze różnice

Po zakończeniu przewozu bilateralnego kierowca może również wykonywać przewozy kabotażowe. Kabotaż oznacza przewóz towarów pomiędzy punktami znajdującymi się w kraju, w którym przewoźnik nie posiada siedziby. Zgodnie z obowiązującymi przepisami przewozy kabotażowe można realizować maksymalnie trzykrotnie w ciągu 7 dni od rozładunku przewozu międzynarodowego.

Transport bilateralny a Pakiet Mobilności

Pakiet Mobilności wprowadził od 2 lutego 2022 roku fundamentalne zmiany dotyczące transportu bilateralnego oraz wykonywania przewozów międzynarodowych. Nowe regulacje objęły przede wszystkim delegowanie kierowców, wynagrodzenia kierowców wykonujących przewozy drogowe oraz organizację pracy kierowców. Największe zmiany dotknęły przewozy kabotażowe i transport cross-trade, natomiast przewóz bilateralny został objęty szczególnymi wyłączeniami. Dzięki temu przewozy bilateralne Pakiet Mobilności traktuje inaczej niż większość pozostałych operacji transportowych.

Jak przepisy Pakietu Mobilności zmieniły przewozy międzynarodowe?

Jedną z najważniejszych zmian wprowadzonych przez Pakiet Mobilności było nowe podejście do statusu kierowców wykonujących transport międzynarodowy. Od lutego 2022 roku kierowcy realizujący przewozy międzynarodowe nie są już traktowani jako pracownicy w podróży służbowej. W praktyce oznacza to, że kierowcy wykonujący kabotaż oraz przewozy typu cross-trade muszą otrzymywać wynagrodzenie zgodne ze stawkami obowiązującymi w kraju wykonywania przewozu.

Zmianie uległy również przepisy dotyczące czasu pracy kierowcy. Obecnie limit pracy w porze nocnej liczony jest pomiędzy kolejnymi odpoczynkami, a nie w ramach standardowej doby. Nowe regulacje mają istotny wpływ na planowanie tras oraz wykonywanie przewozów międzynarodowych.

Delegowanie kierowców a przewóz bilateralny

Pakiet Mobilności precyzyjnie określa operacje, które nie podlegają przepisom dotyczącym delegowania kierowców. Transport bilateralny realizowany pomiędzy krajem siedziby przewoźnika a innym państwem nie jest objęty obowiązkiem delegowania. Dotyczy to zarówno przewozu wykonywanego do państwa docelowego, jak i kursu powrotnego.

Wyłączenie obejmuje również tranzyt przez terytorium innego państwa, jeśli kierowca nie wykonuje załadunku ani rozładunku towaru. Co istotne, kierowca realizujący przewóz bilateralny może dodatkowo wykonać jedną czynność załadunku lub rozładunku w państwie tranzytowym bez utraty statusu przewozu bilateralnego. Rozwiązanie to pozwala efektywniej realizować przewozy międzynarodowe przy zachowaniu korzyści wynikających z wyłączenia z delegowania.

Zgłoszenia IMI – czy obejmują przewóz bilateralny?

System IMI (Internal Market Information System) jest unijną platformą służącą do zgłaszania delegowania kierowców wykonujących określone rodzaje transportu międzynarodowego. Obowiązek rejestracji dotyczy przede wszystkim przewozów kabotażowych oraz operacji typu transport cross-trade.

Przewóz bilateralny, podobnie jak tranzyt, nie wymaga zgłoszenia w systemie IMI. Oznacza to, że przewoźnik realizujący transport bilateralny nie ma obowiązku składania deklaracji delegowania dla kierowcy wykonującego przewóz dwustronny. W przypadku przewozów objętych delegowaniem kierowca powinien jednak posiadać kopię zgłoszenia IMI w formie papierowej lub elektronicznej podczas kontroli drogowej.

Wynagrodzenie kierowcy wykonującego transport bilateralny

Przepisy regulujące wynagrodzenie kierowcy wykonującego transport bilateralny są jednoznaczne. Kierowcy realizujący przewóz bilateralny nie muszą otrzymywać wynagrodzenia według stawek obowiązujących w krajach, przez które przejeżdżają lub do których dostarczają ładunek. W przypadku transportu bilateralnego podstawą rozliczeń pozostają przepisy państwa, w którym znajduje się siedziba przewoźnika.

Polski kierowca realizujący przewozy dwustronne otrzymuje wynagrodzenie zgodne z krajowymi regulacjami płacowymi. Nie ma obowiązku stosowania zasad dotyczących płacy minimalnej obowiązującej w kraju wykonywania przewozu, jak ma to miejsce w przypadku niektórych operacji objętych przepisami o delegowaniu kierowców. To jedno z najważniejszych uproszczeń przewidzianych przez Pakiet Mobilności dla firm realizujących transport bilateralny.

Składniki wynagrodzenia kierowcy w przewozach bilateralnych

Wynagrodzenie kierowcy wykonującego wyłącznie transport bilateralny oraz tranzyt obejmuje kwotę określoną w umowie o pracę lub aneksie, a także dodatkowe składniki związane z wykonywaniem obowiązków służbowych, w tym:

• Przepracowane godziny nocne;
• Pracę w dni świąteczne i niedzielne;
• Nadgodziny;
• Godziny średniotygodniowe niepokryte ryczałtem.

Przy ocenie zgodności wynagrodzenia z obowiązującymi przepisami analizowana jest całkowita kwota wynagrodzenia brutto. Oznacza to, że wynagrodzenia kierowców wykonujących przewozy międzynarodowe są oceniane jako całość, a nie przez pryzmat poszczególnych składników wynagrodzenia.

Zmiany w dietach i ryczałtach po wejściu Pakietu Mobilności

Pakiet Mobilności oraz zmiany w polskich przepisach obowiązujące od 2 lutego 2022 roku znacząco wpłynęły na sposób rozliczania kierowców wykonujących transport międzynarodowy. Od tego momentu diety i ryczałty noclegowe nie funkcjonują już w dotychczasowej formie. Świadczenia te zostały włączone do systemu wynagrodzeń i podlegają oskładkowaniu oraz opodatkowaniu.

Jeżeli dieta lub ryczałt zostały przewidziane w umowie, podlegają składkom ZUS oraz opodatkowaniu PIT. W efekcie nie zwiększają już realnej wysokości wynagrodzenia kierowcy w taki sposób jak przed wejściem w życie nowych regulacji. Jednocześnie podstawa wymiaru składek społecznych może zostać pomniejszona o równowartość diet za dni pobytu kierowcy za granicą, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Aktualne wynagrodzenie kierowcy w transporcie międzynarodowym

Aktualne wynagrodzenie kierowcy wykonującego transport międzynarodowy zależy od doświadczenia, rodzaju wykonywanych przewozów oraz polityki płacowej pracodawcy. Średnie miesięczne wynagrodzenie kierowcy samochodu ciężarowego na trasach międzynarodowych wynosi około 7 750 zł brutto. Połowa kierowców osiąga zarobki mieszczące się w przedziale od 6 240 zł do 10 270 zł brutto miesięcznie.

Dane te pokazują aktualną sytuację finansową kierowców wykonujących przewozy międzynarodowe i stanowią istotny punkt odniesienia dla przedsiębiorców planujących koszty zatrudnienia w firmach transportowych realizujących transport bilateralny oraz inne rodzaje transportu drogowego.

Przewóz bilateralny - Podsumowanie

Przewóz bilateralny pozostaje jedną z najważniejszych form transportu międzynarodowego. Dzięki wyłączeniu z części obowiązków wynikających z Pakietu Mobilności przewoźnicy mogą realizować przewozy dwustronne na prostszych zasadach niż kabotaż czy transport cross-trade.

Jeśli potrzebujesz pomocy z rozliczaniem czasu pracy kierowców pracujących wykonujących przewozy bilateralne i nie tylko, lub z księgowością w branży transportowej, zespół Evotax służy pomocą! Skontaktuj się z nami, a my zajmiemy się resztą!