Co to jest świadectwo kierowcy? Wszystko, co musisz wiedzieć

Czym jest świadectwo kierowcy?

Świadectwo kierowcy to decyzja administracyjna wydawana zgodnie z wzorem określonym w załączniku nr III do Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1072/2009 z 21 października 2009 r., które reguluje zasady wykonywania międzynarodowego transportu drogowego. Dokument ten potwierdza, że kierowca zawodowy jest zatrudniony zgodnie z przepisami oraz posiada wymagane prawo jazdy i kwalifikacje do pracy w sektorze przewozów międzynarodowych. W praktyce świadectwo kierowcy potwierdza legalność zatrudnienia oraz uprawnienie do wykonywania transportu w ramach licencji przewoźnika.

Kto musi posiadać świadectwo kierowcy i jakie są wymagania do uzyskania świadectwa?

Obowiązek, aby posiadać świadectwo kierowcy, dotyczy wyłącznie kierowców spełniających trzy warunki. Po pierwsze, nie są obywatelami państwa członkowskiego UE ani rezydentami długoterminowymi Unii. Po drugie, wykonują pracę kierowcy zawodowego w przedsiębiorstwie transportowym zarejestrowanym w Polsce. Po trzecie, realizują międzynarodowy przewóz rzeczy w ramach działalności przewoźnika. W praktyce oznacza to, że kierowcy m.in. z Ukrainy, Białorusi, Gruzji, Uzbekistanu czy Mołdawii muszą uzyskać świadectwo kierowcy, aby legalnie wykonywać przewozy międzynarodowe.

Kto wydaje świadectwo kierowcy i jak wygląda proces uzyskania świadectwa (SK1)?

Za wydanie świadectwa kierowcy odpowiada Główny Inspektorat Transportu Drogowego, działający na podstawie przepisów takich jak Ustawa o transporcie drogowym. Wniosek o wyrobienie świadectwa (formularz Wniosek SK1) składa przedsiębiorca posiadający licencję wspólnotową, a nie sam kierowca. Świadectwo kierowcy wydawane jest na okres wskazany we wniosku – maksymalnie do 5 lat. W trakcie procedury przedsiębiorca określa również kategorię pojazdu, którym kierowca będzie wykonywał transport, np. powyżej 3,5 tony.

Świadectwo kierowcy a świadectwo kwalifikacji kierowcy – Najważniejsze różnice

Należy odróżnić świadectwo kierowcy od dokumentu, jakim jest świadectwo kwalifikacji zawodowej. To dwa różne dokumenty, choć oba dotyczą zawodu kierowcy. Świadectwo kwalifikacji zawodowej (tzw. kod 95) potwierdza kwalifikację zawodową kierowcy, czyli ukończenie kursu kwalifikacji wstępnej lub szkolenia okresowego, i jest wymagane od wszystkich kierowców wykonujących transport pojazdami wymagającymi np. prawa jazdy kategorii C, C+E lub D. Natomiast świadectwo kierowcy odnosi się wyłącznie do legalności zatrudnienia kierowców spoza UE wykonujących międzynarodowy transport drogowy w przedsiębiorstwie posiadającym licencję wspólnotową.

Jak uzyskać świadectwo kierowcy?

Proces, którego celem jest uzyskanie świadectwa kierowcy, rozpoczyna wyłącznie przedsiębiorca posiadający licencję wspólnotową. To przewoźnik – a nie sam kierowca zawodowy – składa wniosek o wydanie świadectwa kierowcy (formularz SK1) wraz z dokumentem potwierdzającym zatrudnienie, czyli wnioskiem ZZ. Oba dokumenty muszą być podpisane przez osobę uprawnioną do reprezentowania firmy transportowej wykonującej międzynarodowy transport drogowy.

Wymogi uzyskania świadectwa kierowcy - Dokumenty

Zakres dokumentów potrzebnych do wydania świadectwa kierowcy zależy od rodzaju pojazdu, którym kierowca będzie wykonywał międzynarodowy przewóz rzeczy.

W przypadku pojazdów powyżej 3,5 tony wymagane są m.in.: kopia licencji wspólnotowej, zaświadczenie ZZ o zatrudnieniu, kopia karty kwalifikacji kierowcy z aktualnym wpisem kod 95 lub kopia prawa jazdy z takim wpisem. Niezbędne jest również potwierdzenie zgłoszenia kierowcy do ubezpieczenia społecznego (np. ZUS ZUA lub ZUS RCA), kopia paszportu, kserokopia prawa jazdy (awers i rewers) oraz dowód opłaty za wyrobienie świadectwa.

Jeżeli kierowca wykonuje transport pojazdem do 3,5 tony, zamiast dokumentów potwierdzających kwalifikację zawodową kierowcy z kodem 95 należy przedstawić orzeczenie lekarskie i orzeczenie psychologiczne potwierdzające brak przeciwwskazań do pracy na stanowisku kierowcy. Pozostała dokumentacja pozostaje taka sama jak w przypadku pojazdów cięższych.

Gdzie i jak złożyć wniosek o świadectwo kierowcy w transporcie?

Wniosek o wydanie świadectwa kierowcy można złożyć na trzy sposoby. Pierwszym jest złożenie dokumentów osobiście w siedzibie Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego. Drugim – wysłanie wniosku pocztą na adres: GITD, Biuro ds. Transportu Międzynarodowego, Al. Jerozolimskie 94, 00-807 Warszawa. Trzecią opcją jest złożenie dokumentów elektronicznie przez portal biznes.gov.pl lub Portal Klienta GITD. Z praktyki branży TSL wynika, że osobiste złożenie wniosku w godzinach pracy Sali Obsługi Klienta często przyspiesza proces uzyskania świadectwa.

Koszt wydania świadectwa

Opłata za wydanie świadectwa kierowcy zależy od okresu jego ważności. Dokument ważny do roku kosztuje 10 zł, do 2 lat – 15 zł, do 3 lat – 20 zł, do 4 lat – 30 zł, a maksymalny okres 5 lat – 40 zł. Opłatę należy wpłacić na rachunek NBP, podając w tytule przelewu NIP przedsiębiorcy oraz dane kierowcy, dla którego następuje uzyskanie świadectwa kierowcy.

Czas oczekiwania na świadectwo kierowcy zawodowego

Standardowo świadectwo kierowcy wydawane jest bez zbędnej zwłoki. Jeśli jednak sprawa wymaga dodatkowej weryfikacji, Główny Inspektorat Transportu Drogowego może prowadzić postępowanie do miesiąca, a w szczególnie złożonych przypadkach – do dwóch miesięcy od momentu wszczęcia procedury. W sytuacji gdy wniosek jest niekompletny, organ wzywa przedsiębiorcę do jego uzupełnienia, wyznaczając co najmniej 7 dni na dostarczenie brakujących dokumentów.

Kto musi posiadać świadectwo kierowcy?

Obowiązek, aby posiadać świadectwo kierowcy, dotyczy kierowców spełniających jednocześnie trzy warunki. Po pierwsze, kierowca nie jest obywatelem państwa członkowskiego UE ani rezydentem długoterminowym Unii. Po drugie, wykonuje pracę kierowcy zawodowego w przedsiębiorstwie transportowym zarejestrowanym w Polsce. Po trzecie, realizuje międzynarodowy transport drogowy rzeczy. W praktyce oznacza to, że kierowcy z państw trzecich – m.in. Ukrainy, Białorusi, Gruzji, Uzbekistanu czy Mołdawii – muszą uzyskać świadectwo kierowcy, jeśli wykonują przewozy międzynarodowe.

Jakie pojazdy obejmuje obowiązek posiadania świadectwa kierowcy?

Obowiązek posiadania świadectwa kierowcy w transporcie międzynarodowym dotyczy wszystkich pojazdów wykorzystywanych do przewozów – zarówno powyżej, jak i poniżej 3,5 tony. Oznacza to, że dokument jest wymagany również dla kierowców busów (2,5–3,5 t), jeśli wykonują transport międzynarodowy.

Różnica dotyczy natomiast kwalifikacji zawodowych. Kierowcy pojazdów wymagających uprawnień takich jak prawo jazdy kategorii C, C+E lub D muszą dodatkowo posiadać kwalifikację zawodową kierowcy (kod 95). W przypadku kierowców z kategorią B (busy do 3,5 t) świadectwo kierowcy jest wymagane, ale kwalifikacja zawodowa nie jest obowiązkowa.

Kiedy świadectwo kierowcy jest wymagane w transporcie?

Zakres zastosowania dokumentu jest ściśle związany z wykonywaniem transportu międzynarodowego. Świadectwo kierowcy jest wymagane podczas realizacji międzynarodowego transportu drogowego, operacji kabotażowych oraz przewozów między państwami UE (tzw. cross-trade). Jeśli kierowca z państwa trzeciego wykonuje wyłącznie transport krajowy w Polsce, obowiązek ten nie występuje. Jednak w momencie rozpoczęcia przewozów przekraczających granice państw brak świadectwa kierowcy uniemożliwia legalne wykonywanie transportu.

Kto wydaje świadectwo kierowcy i kto odpowiada za jego uzyskanie?

Warto podkreślić, że odpowiedzialność za uzyskanie świadectwa kierowcy spoczywa na przedsiębiorcy posiadającym licencję wspólnotową. To przewoźnik składa wniosek o wydanie świadectwa kierowcy do Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego jeszcze przed rozpoczęciem przez kierowcę wykonywania transportu. Sam dokument pozostaje własnością firmy transportowej i jest przekazywany kierowcy do okazania podczas kontroli, np. przez inspektora transportu drogowego.

Odnawianie świadectwa kierowcy

Odnawianie świadectwa kierowcy polega na ponownym złożeniu wniosku przez przedsiębiorcę posiadającego licencję wspólnotową do Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego. Procedura jest podobna jak przy pierwszym procesie uzyskania świadectwa i wymaga złożenia dokumentów takich jak Wniosek SK1 oraz Wniosek ZZ potwierdzający zatrudnienie kierowcy.

Aby posiadać świadectwo kierowcy o aktualnej ważności, przewoźnik musi potwierdzić prawo jazdy i kwalifikacje kierowcy, np. poprzez kartę kwalifikacji kierowcy z wpisem kod 95. Ważność świadectwa kierowcy wynosi maksymalnie 5 lat, dlatego jego aktualizacja powinna nastąpić przed upływem tego terminu. W przeciwnym razie powstaje brak ważnego świadectwa, co uniemożliwia legalne wykonywanie międzynarodowego przewozu.

Odmowa wydania świadectwa kierowcy

Odmowa wydania świadectwa kierowcy może nastąpić, gdy przedsiębiorca lub kierowca nie spełniają wymagań określonych w przepisach, np. w Ustawie o transporcie drogowym. Najczęściej dotyczy to braku wymaganych dokumentów, nieaktualnych danych lub braku licencji wspólnotowej.

Do odmowy wydania świadectwa może również dojść, gdy kierowca nie posiada dokumentów potwierdzających kwalifikację zawodową kierowcy, takich jak karta kwalifikacji kierowcy z wpisem kod 95, lub gdy wniosek (np. SK1) jest niekompletny. Problemy mogą pojawić się także w przypadku utraty świadectwa kierowcy lub wcześniejszego cofnięcia świadectwa kierowcy. W takich sytuacjach konieczne jest ponowne przejście procedury lub złożenie nowego wniosku.

Jakie kary za brak świadectwa kierowcy grożą w transporcie międzynarodowym?

Brak ważności świadectwa kierowcy podczas wykonywania międzynarodowego transportu drogowego wiąże się z sankcjami finansowymi oraz administracyjnymi. Odpowiedzialność za brak świadectwa kierowcy może zostać nałożona na kilka podmiotów uczestniczących w procesie transportowym – kierowcę, przedsiębiorstwo transportowe oraz osobę zarządzającą transportem w firmie.

Kary dla kierowcy za brak świadectwa kierowcy

Kierowca, który podczas kontroli nie okaże dokumentu potwierdzającego, że posiada świadectwo kierowcy, może zostać ukarany mandatem. Standardowo kara wynosi 150 zł, choć w niektórych przypadkach może sięgać nawet 500 zł w sytuacji stwierdzenia braku ważnego świadectwa w trakcie wykonywania przewozów międzynarodowych. W praktyce jednak kierowca ponosi najmniejsze konsekwencje, ponieważ główna odpowiedzialność spoczywa na przewoźniku.

Kary dla przedsiębiorstwa transportowego i osoby zarządzającej transportem

Znacznie wyższe sankcje grożą przedsiębiorstwu transportowemu. Firma, która dopuszcza do wykonywania międzynarodowego przewozu przez kierowcę bez ważnego dokumentu, naraża się na karę administracyjną w wysokości 5000 zł. W praktyce kontrolnej inspektor transportu drogowego może nałożyć sankcję sięgającą nawet 12 000 zł za każdy ujawniony przypadek naruszenia. Przedsiębiorca odpowiada bowiem za zapewnienie kierowcy wszystkich wymaganych dokumentów przed rozpoczęciem transportu, w tym dokumentu potwierdzającego uzyskanie świadectwa kierowcy.

Odpowiedzialność może ponieść również osoba zarządzająca transportem w przedsiębiorstwie, np. dyspozytor lub kierownik floty. W przypadku stwierdzenia zaniedbań związanych z kontrolą dokumentów kierowcy grozi mandat w wysokości 500 zł. Jeśli organ kontrolny uzna, że doszło do naruszenia obowiązku nadzoru nad prawidłowym przebiegiem przewozu, kara może wzrosnąć nawet do 2000 zł.

Dodatkowe konsekwencje administracyjne i kary w UE

Dodatkowe sankcje dotyczą sytuacji, gdy nastąpi cofnięcie świadectwa kierowcy. Podmiot zobowiązany do tego, aby zwrócić świadectwo kierowcy, musi zrobić to w terminie 14 dni od momentu, gdy decyzja administracyjna stanie się ostateczna. Niedopełnienie tego obowiązku skutkuje karą pieniężną w wysokości 1000 zł.

Konsekwencje mogą być również poważniejsze dla samego przewoźnika. Główny Inspektorat Transportu Drogowego może wszcząć postępowanie dotyczące dobrej reputacji przedsiębiorcy, co w skrajnych przypadkach prowadzi do ograniczenia lub cofnięcia uprawnień transportowych. Organ może także czasowo cofnąć wypis z licencji wspólnotowej na okres do 6 miesięcy lub wstrzymać wydanie świadectwa kierowcy na kolejne wnioski przez 30 dni. Podczas kontroli pojazd może zostać również zatrzymany do momentu przedstawienia dokumentu, co powoduje opóźnienia w realizacji transportu i generuje dodatkowe koszty.

Warto pamiętać, że sankcje w innych państwach UE są często znacznie bardziej dotkliwe. Przykładowo w Niemczech kara za brak świadectwa kierowcy podczas wykonywania międzynarodowego przewozu może sięgać nawet 20 000 euro, a sam transport może zostać natychmiast wstrzymany.

Świadectwo kierowcy - Podsumowanie

Świadectwo kierowcy jest obowiązkowe dla kierowców spoza UE wykonujących przewozy międzynarodowe w polskiej firmie transportowej. Wydaje je GITD na wniosek przedsiębiorcy (SK1). Brak dokumentu grozi karami dla kierowcy i przewoźnika oraz może prowadzić do problemów z licencją wspólnotową.

Jeżeli prowadzisz firmę transportową i potrzebujesz wsparcia w rozliczaniu czasu pracy kierowców czy księgowością w transporcie, zespół Evotax służy pomocą! Skontaktuj się z nami, wskaż, co stanowi wyzwanie, a nasi specjaliści zajmą się resztą!